Brytyjski Cmentarz Wojenny 1939-1945 w Berlinie (Niemcy)


Brytyjski Cmentarz Wojenny 1939-1945 jest jedną z dwóch nekropolii utrzymywanych przez Komisję Grobów Wojennych Wspólnoty Brytyjskiej w stolicy Niemiec. Znajduje się przy ulicy Heerstraße na terenie lasu Grunewaldu, w dzielnicy Charlottenburg w zachodniej części miasta. Nekropolia powstała w 1945 r. jako miejsce spoczynku żołnierzy poległych we wschodnich Niemczech i ekshumowanych z terenów od Królewca przez Zieloną Górę, Rostock aż po Drezno. Na rozległym terenie nekropolii pochowano zgodnie z jej nazwą przede wszystkim ofiary II wojny światowej (w zdecydowanej większości lotników i jeńców zmarłych w niewoli). Po wojnie prowadzono tam pochówki żołnierzy służących w brytyjskiej strefie okupacyjnej Berlina Zachodniego. Łącznie na cmentarzu pochowano 3601 żołnierzy z lat 1939-1945 (z czego 397 niezidentyfikowanych) oraz 265 członków oddziałów British Occupation Forces.

W Berlinie znajduje się pięć mogił polskich lotników. Chronologicznie jako pierwszy z nich zmarł kpr. Skonieczny z 300 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Mazowieckiej". 25 listopada 1942 r. podczas dziennego nalotu na Essen zestrzelony został jego Wellington IV BH-J (Z1495). Maszyna padła ofiarą artylerii przeciwlotniczej i zmuszona była do lądowania przymusowego koło Bergen-op-Zoom w Holandii. W samolocie zginął tylny strzelec kpr. Czesław Gębaczka (pochowany w Holandii), natomiast reszta załogi trafiła do niewoli: kpr. pil. Władysław Kaźmierczak, por. naw. Jan Gerstel, kpr. strz. Stanisław Abłamowicz oraz Skonieczny, który w wyniku zestrzelenia odniósł obrażenia: był ranny i poparzony. Zmarł w następstwie ataku serca w szpitalu w Stadtroda 6 lutego 1943 r. (mieściła się tam lecznica służąca jeńcom Stalagu IXC w Bad Sulza, gdzie być może Skonieczny był więziony).

Drugi z pochowanych w Berlinie Polaków również zmarł w niewoli. Kpr. Rajpold był radiotelegrafistą załogi z jednostki szkolnej 18 OTU w Bramcote w składzie: sierż. pil. Józef Laudan, por. naw. Kajetan Boratyński, plut. strz. Wacław Kowalik, plut. strz. Alojzy Pozorski. Lotnicy ci zostali wysłani w ramach nalotu 1000 bombowców na Bremę nocą z 25 na 26 czerwca 1942 r. Ich Wellington IC XW-N (DV765) został zestrzelony nad Holandią przez nocnego myśliwca i rozbił się koło Lollum w Holandii. Cała załoga uratowała się i trafiła do niewoli. Rajpold był przetrzymywany w obozie jenieckim Stalag IVA w Hoyerswerda-Elsterhorst w Niemczech, gdzie zmarł z nieznanych przyczyn 26 sierpnia 1943 r.

Trzech pozostałych lotników zginęło nocą z 16 na 17 stycznia 1945 r. Maszyna 300 dywizjonu, Lancaster I BH-U (PD257), wystartował z zadaniem zbombardowania celów w Zeitz. Został zestrzelony przez obronę przeciwlotniczą i rozbił się w pobliżu Hohenstein w Niemczech. Czterech członków załogi uratowało się: st. sierż. pil. Robert Bakinowski, sierż. naw. Stanisław Seidengart, st. sierż. mech. pokł. Kazimierz Tomasik, oraz plut. strz. Mieczysław Sasin. Niestety, trzem się nie udało. Zginęli ppor. Matuszewski, kpr. Piotrowski oraz kpr. Smoczkiewicz.

Stopień Numer służbowy Nazwisko, imię Data śmierci Jednostka
ppor. bomb. (P/O)P-2722Matuszewski Franciszek16/17.01.1945300 dywizjon
kpr. rtg. (Sgt)794471Piotrowski Mikołaj16/17.01.1945300 dywizjon
kpr. rtg. (Sgt)781417Rajpold Czesław26.08.194318 OTU (Stalag IVA)
kpr. rtg. (Sgt)792624Skonieczny Józef06.02.1943300 dywizjon (Stalag IXC)
kpr. strz. (Sgt)706697Smoczkiewicz Antoni16/17.01.1945300 dywizjon
 
Razem
5
   

Wojciech Zmyślony



Drogowskaz kierujący podróżnych do bramy wejściowej cmentarza.

Wejście na teren cmentarza od ulicy Heerstraße.

Znajdująca się przy wejściu tablica informacyjna zawierająca krótką historię cmentarza.

Arkady, przez które prowadzi droga na teren cmentarza. W skrytce w części budynku z lewej strony przechowywany jest cmentarny rejestr z wykazem pochowanych.

Widok ogólny na duży teren cmentarza. Na pierwszym planie widoczne groby trzech członków załogi Lancastera I BH-U (PD257).

Pomnik w formie krzyża-miecza Cross of Sacrifice (Krzyż Poświęcenia) na berlińskim cmentarzu.

Widok ogólny cmentarza. Na pierwszym planie, nieco przysłonięty wieńcami, znajduje się pomnik Stone of Remembrance (Kamień Pamięci) z wyrytym fragmentem wersetu z Księgi Mądrości Syracha (Syr. 44:14): "Their name liveth for evermore" (Biblia Króla Jakuba), czyli: "Imię ich żyje w pokoleniach" (Biblia Tysiąclecia).

Grób ppor. bomb. Franciszka Matuszewskiego.

Grób kpr. rtg. Mikołaja Piotrowskiego.

Grób kpr. rtg. Czesława Rajpolda.

Grób kpr. rtg. Józefa Skoniecznego.

Grób kpr. strz. Antoniego Smoczkiewicza.


Źródła:
fotografia autorstwa Wojciecha Zmyślonego
dokumenty z Commonwealth War Graves Commission w Maidenhead
Krzystek T. J., Personel PSP w Wielkiej Brytanii 1940-1947, Agencja Lotnicza ALTAIR, Warszawa 2007
Ku czci poległych lotników 1939-1945, Agencja Lotnicza ALTAIR, Warszawa 2006