Brytyjski Cmentarz Wojenny Jonkerbos w Nijmegen (Holandia)


Pierwsze alianckie groby wojenne znalazły się w Nijmegen, gdy miasto od września 1944 r. do lutego 1945 r. znajdowało się na linii frontu. Przy miejscowych polowych szpitalach utworzono dwie tymczasowe nekropolie. Na przełomie lat 1946-1947 w części Nijmegen znanej jako Jonkerbosch założono nowy cmentarz, na który w kolejnych latach masowo ekshumowano żołnierzy z innych cmentarzy i z pojedynczych grobów z terenu całej Holandii. Łącznie spoczywa tam dzisiaj 1642 żołnierzy, w tym pięciu polskich lotników.

Chronologicznie, jako pierwsi zginęli: sierż. pil. Józef Domański, plut. strz. Walenty Sieczka i plut. strz. Piotr Bańkowski z 300 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Mazowieckiej". Nocą z 18 na 19 czerwca 1941 r. uczestniczyli w nalocie na Bremę. Ich Wellington IC BH-M (W5665) został zestrzelony przez nocnego myśliwca u brzegów Holandii i rozbił się w Morzu Wattowym. Z załogi uratowali się por. obs. Wiktor Cebrzyński oraz kpr. rtg. Stanisław Winek. Bańkowski i Domański w Nijmegen mają imienne groby, natomiast spoczywający w mogile pomiędzy nimi Sieczka pochowany jest jako nieznany lotnik Royal Air Force.

W nocy z 26 na 27 marca 1942 r. poległ kpr. strz. Jerzy Pietrow z 301 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Pomorskiej". Był strzelcem ogonowym Wellingtona IV GR-H (Z1590), który po zestrzeleniu przez nocny myśliwiec rozbił się koło IJmuiden na holenderskim wybrzeżu. Zginęli także: sierż. pil. Franciszek Porada, plut. pil. Emil Horbajczuk, kpt. obs. Wiktor Jankowiak, kpr. rtg. Jan Toboła (pochowani w Amsterdamie). Jako jedyny ocalał i został wzięty do niewoli kpr. strz. Ryszard Pukaś.

22 na 23 czerwca 1942 r. zginął kolejny strzelec ogonowy z załogi 301 Dywizjonu - był nim kpr. strz. Józef Meller. Nocą z 22 na 23 czerwca 1942 r. na pokładzie Wellingtona IV GR-D (Z1345) uczestniczył w nalocie na Emden. Samolot został zestrzelony do morza ogniem artylerii przeciwlotniczej z wyspy Terschelling. Cała załoga zginęła, a jej członkowie znaleźli wieczny odpoczynek na różnych cmentarzach w Holandii: por. pil. Zbigniew Dubas (West-Terschelling), por. obs. Wacław Michalik, kpr. rtg. Kazimierz Kapa (obaj Schiermonnikoog) oraz plut. strz. Zdzisław Twarkowski (Ulrum).

Stopień Nr ewid. Nazwisko, imię Data śmierci Jednostka
plut. strz. (Sgt)781177Bańkowski Piotr18/19.06.1941300 Dywizjon
sierż. pil. (Sgt)780554Domański Józef18/19.06.1941300 Dywizjon
kpr. strz. (Sgt)794275Meller Józef22/23.06.1942301 Dywizjon
kpr. strz. (Sgt)784062Pietrow Jerzy26/27.03.1942301 Dywizjon
plut. strz. (Sgt)781405Sieczka Walenty *18/19.06.1941300 Dywizjon
 
Razem
5
   
* pochowany jako nieznany lotnik Royal Air Force

Wojciech Zmyślony



Wejście na Brytyjski Cmentarz Wojenny Jonkerbos w Nijmegen.

Widok na rzędy grobów.

Ceglany budynek mieszczący schowki z księgą gości cmentarza oraz spisem pochowanych. W tle widoczne są pomniki w centralnym punkcie cmentarza.

Tablica informacyjna z drogowskazem do cmentarza.

Wykonany z piaskowca prostopadłościan (zwany z angielskiego Stone of Remembrance - Kamieniem Pamięci) z fragmentem wersetu z Księgi Mądrości Syracha (Syr. 44:14): "Their name liveth for evermore" (Biblia Króla Jakuba), czyli: "Imię ich żyje w pokoleniach" (Biblia Tysiąclecia).

Pomnik w formie krzyża-miecza obecny na większości cmentarzy wojennych znajdujących się pod opieką Komisji Grobów Wojennych Wspólnoty Brytyjskiej (Commonwealth War Graves Commission). W języku angielskim zwany jest Cross of Sacrifice - Krzyżem Poświęcenia.

Jeden z pomników na cmentarzu o treści: "Jest taki zakątek na obcej ziemi który jest na zawsze Anglią. Wszystkim tym mężczyznom z brytyjskich i alianckich sił zbrojnych, którzy oddali swoje życia i są pochowani tutaj. Marienbosch, wrz.-paźdz. 1944. Jonkerbosch".

Widok ogólny Brytyjskiego Cmentarza Wojennego Jonkerbos w Nijmegen.

Widok na rząd grobów, w którym połowa pochowanych to Polacy, od lewej: plut. strz. Piotr Bańkowski, plut. strz. Walenty Sieczko (pochowany jako nieznany brytyjski lotnik), sierż. pil. Józef Domański i kpr. strz. Józef Meller.

Grób plut. strz. Piotra Bańkowskiego.

Grób sierż. pil. Józefa Domańskiego.

Grób kpr. strz. Józefa Mellera.

Grób kpr. strz. Jerzego Pietrowa.

Grób plut. strz. Walentego Sieczki.


Źródła:
fotografie autorstwa Wojciecha Zmyślonego
dokumenty z Commonwealth War Graves Commission w Maidenhead
Krzystek T. J., Personel PSP w Wielkiej Brytanii 1940-1947, Agencja Lotnicza ALTAIR, Warszawa 2007
Ku czci poległych lotników 1939-1945, Agencja Lotnicza ALTAIR, Warszawa 2006