Nikołaj Bujewicz
Nikołaj Bujewicz

Nikołaj Bujewicz urodził się 8 grudnia 1917 r. w Sankt Petersburgu w Rosji. Jego rodzice byli Polakami, ubogimi emigrantami wychowującymi ośmioro dzieci - pięciu synów i trzy córki (ojciec Jan - pracownik kolei, zwrotniczy - matka Tekla z domu Skornowicz). Bujewicz nigdy nie posiadał obywatelstwa polskiego, lecz od urodzenia rosyjskie, a potem radzieckie.

W rodzinnym mieście do 1930 r. uczęszczał do ośmioklasowej szkoły powszechnej, a następnie do zawodowej szkoły typu FZU (fabriczno-zawodskowo ucziticzestwa) im. Młodych Proletariuszy, którą to ukończył w 1932 r. Jeszcze jako uczeń zainteresował się lotnictwem i wstąpił do lokalnego klubu lotniczego prowadzonego przez OSOAWIACHIM (Związek Wspierania Obronności i Przysposobienia Lotniczo-Chemicznego - paramilitarna państwowa organizacja). W wieku 17 lat zgłosił się ochotniczo do Armii Czerwonej i przyjęty został do wojsk lotniczych (Wojenno-Wozdusznyje Siły). 18 lipca 1934 r. został skierowany do 1 Kaczyńskiej Wojskowej Szkoły Pilotów. Po jej ukończeniu ze specjalnością pilota myśliwskiego dnia 4 listopada 1936 r. został przydzielony do 65 eskadry lotnictwa myśliwskiego (istriebitelnaja awiacionnaja eskadrilja - IAE). 22 sierpnia 1938 r. został zwolniony do rezerwy. 22 lutego 1939 r. został powołany do służby czynnej w 28 pułku lotnictwa myśliwskiego (istriebitelnyj awiacionnyj połk - IAP), a 28 sierpnia 1939 r. przeniesiono go do 46 IAP. W jednostkach tych latał na lekkich, małych myśliwcach konstrukcji Polikarpowa typu I-153 (dwupłat) oraz I-16 (dolnopłat). W 1939 r. otrzymał promocję na oficera - młodszego lejtnanta.

6 czerwca 1940 r. Bujewicz został przeniesiony do 17 IAP, a od 2 czerwca 1941 r. pełnił stanowisko zastępcy dowódcy eskadry w 249 IAP (sprzętem tych pułków podobnie jak wcześniej były I-16 oraz I-153). Latał bojowo począwszy od pierwszego dnia wojny niemiecko-radzieckiej, czyli 22 czerwca 1941 r. W listopadzie 1941 r. został przeniesiony do 88 IAP, ponownie zostając zastępcą dowódcy eskadry. Walczył na froncie południowym. 18 lipca 1942 r. w czasie walk w rejonie Donieckiego Zagłębia Węglowego wykonywał lot za linią frontu, na rozpoznanie. Nad miejscowością Debalszczewo jego I-16 został trafiony ogniem obrony przeciwlotniczej i zapalił się, Bujewicz został ranny w szyję i w prawą stopę. Mimo to udało się mu bezpiecznie dociągnąć do swoich linii. Trafił do szpitala polowego nr 54, a następnie do szpitala ewakuacyjnego nr 1617 w Stalingradzie.

Po trzech miesiącach leczenia i rehabilitacji powrócił do lotnictwa, nie trafił jednak z powrotem na front - w październiku 1942 r. został nawigatorem eskadry 4 zapasowego IAP. Pułk bazował w Morszańsku, a na jego stanie były Jaki-7 oraz MiGi-3. Po blisko roku służby na tyłach ze względu na polskie pochodzenie zaproponowano mu przeniesienie do lotnictwa ludowego Wojska Polskiego, a dokładniej do 1 Pułku Lotnictwa Myśliwskiego (później nazwanego "Warszawa"). Jednostka szkoliła się w Grigoriewskoje i przed wejściem do działań bojowych potrzebowała zasilenia personelu grupą doświadczonych pilotów, którzy mieli już za sobą walki na froncie. 6 września 1943 r. Bujewicz został formalnie przeniesiony do 1 PLM i objął stanowisko dowódcy 1 eskadry. 21 grudnia 1943 r. przeszedł do dowództwa obejmując stanowisko nawigatora pułku, a 17 lutego 1944 r. - zastępcy dowódcy ds. liniowych. Jako doświadczony pilot brał udział w przygotowywaniu pułku do działań bojowych. Po wejściu jednostki do walk w sierpniu 1944 r. latał bojowo w rejonie Warszawy, a następnie na Pomorzu i w Brandenburgii. Początkowo pilotował Jaki-1b (zwykle egzemplarz z numerem "1"), a po przezbrojeniu pułku od stycznia 1945 r. Jaki-9M.

Bujewicz wojnę zakończył w stopniu majora. W latach 1941-1945 wykonał łącznie 120 lotów bojowych. Odznaczony został dwukrotnie Orderem Czerwonego Sztandaru, Orderem Wojny Ojczyźnianej I klasy, dwukrotnie Orderem Czerwonej Gwiazdy, Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari, Srebrnym Krzyżem Zasługi oraz medalami pamiątkowymi. Krótko po wojnie przeniósł się z 1 PLM z Niemiec do Bydgoszczy, a następnie do Modlina. 2 września 1945 r., w dniu Święta Lotnictwa Polskiego, poprowadził nad Warszawą dziewiątkę Jaków-9, zamykającą rzut lotnictwa myśliwskiego w wielkiej powietrznej defiladzie. W ramach stopniowej wymiany kadr (zamiana oficerów obywateli radzieckich na Polaków) Bujewicz odszedł z 1 PLM pod koniec września 1946 r. i powrócił do ZSRR. Pozostał w służbie lotnictwa radzieckiego, w październiku 1955 r. ukończył specjalistyczny kurs taktyczny. Do początku lat sześćdziesiątych służył w Wojskach Obrony Przeciwlotniczej (Wojska Protiwowozdusznoj Oborony) jako oficer sztabowy. Po przejściu na emeryturę w stopniu pułkownika osiadł we Lwowie, gdzie mieszkał do końca życia.

Pułkownik Nikołaj Bujewicz zmarł 19 października 2003 r. w wieku 86 lat we Lwowie.



Wojciech Zmyślony

Źródła:
fotografia ze zbiorów pana Mariana Mikołajczuka (dzięki uprzejmości pana Wojciecha Sankowskiego)
Abramow A., Nikołaj Iwanowicz Bujewicz, 2007
Bartosik S., Mikołajczuk M., 1. Pułk Lotnictwa Myśliwskiego "Warszawa" cz. 1, Rossagraph, Warszawa 2005
Sławiński K., Pierwszy myśliwski, Wydawnictwo MON, Warszawa 1980