P.11c nr "4" (8.110) kpr. Stanisława Brzeskiego


4 września 1939 r. ok. godz. 8.30 cztery samoloty P.11 (pilotowane przez por. Kazimierza Wolińskiego, ppor. Jana Bury-Burzymskiego, kpr. Stanisława Brzeskiego i czwartego nieznanego pilota) ze 152 eskadry myśliwskiej wystartowały na ubezpieczanie wyprawy lekkich bombowców PZL.23 "Karaś" ze 41 eskadry rozpoznawczej. Celem ataku było niemieckie zgrupowanie w okolicach Ciechanowa. W grupie "Karasi" poleciały cztery maszyny dowodzone przez kpt. pil. Henryka Kołodziejka. Podczas dolotu nad cel nie napotkano wrogich myśliwców. Atak nie okazał się zbyt skuteczny, gdyż bombardowania nie poprzedziło bezpośrednio rozpoznanie i "Karasie" zrzuciły część bomb niecelnie. Po wykonaniu zadania cztery samoloty (w tym dwa uszkodzone) 41 eskadry powróciły na lotnisko w Zdunowie, zaś P.11 ze 152 eskadry wzięły kurs na lotnisko w Szpondowie. W drodze powrotnej myśliwce zauważyły niemiecką kawalerię, którą ostrzelały z kaemów. Nad linią frontu dostrzeżono również balon obserwacyjny, który natychmiast zaatakowała para ppor. Bury-Burzymski i kpr. Brzeski. Balon był ubezpieczany z ziemi przez dobrze ukrytą obronę przeciwlotniczą i oba myśliwce dostały się w silny ogień artylerii. Kpr. Brzeski, który poprzedniego dnia zniszczył inny balon obserwacyjny, został trafiony w zbiornik z paliwem. Bury-Burzymski brawurowo zaatakował balon i zestrzelił go, samemu wychodząc bez szwanku. Brzeski zmuszony był do lądowania awaryjnego. Jego samolot co prawda nie stanął w płomieniach, lecz upływ paliwa spowodował zatrzymanie silnika. Do lądowania wybrał pobliskie pole, tuż przy szosie w miejscowości Baby. Przyziemił nie uszkadzając maszyny i nie odnosząc obrażeń. Zabrał z wioski rower i pedałując wrócił do swej jednostki.

Jakiś czas potem szosą, przy której lądował Brzeski, posuwały się naprzód niemieckie oddziały. Wielu żołnierzy Wehrmachtu posiadających aparaty sfotografowało napotkany wrak, dzięki czemu zachowało się sporo zdjęć samolotu kpr. Brzeskiego (w tym wiele z pozującymi przy nim żołnierzami Wehrmachtu). Maszyna została sfotografowana niemal z każdej strony, toteż dokładnie widać ogrom zniszczeń. Zdjęcia dokumentują też fakt, iż początkowo "jedenastka" była nieuszkodzona, a dopiero później Niemcy zdewastowali samolot: złamali podwiozie, wyrwali z ram silnik i pootwierali wszystkie możliwe klapki. Potem przechylali samolot ze skrzydła na skrzydło i wepchnęli nieco w głąb rowu.

Samolot, który pozostawił Brzeski, był oznaczony numerem taktycznym "4" oraz numerem wojskowym 8.110. Na skrzydłach maszyna miała szachownice, natomiast na dolnych powierzchniach zamalowano je. Pozostawiono tylko litery kodowe (na lewym płacie znajdowała się litera podskrzydłowa "L"). Samolot posiadał ponadto charakterystyczne dla 152 eskadry godło, przedstawiające stylizowany wizerunek czerwonego "Walczącego Kondora" na tle białego krzyża.


Wojciech Zmyślony



PZL P.11c nr "4" (8.110) kpr. Stanisława Brzeskiego leżący w rowie koło wsi Baby jakiś czas po odnalezieniu. W tle widoczne maszerujące szosą oddziały Wehrmachtu.

Wrak samolotu cieszył się powszechnym zainteresowaniem, zarówno oficerów (z prawej), żołnierzy Heer oraz lotników z Luftwaffe (z tyłu, w ciemniejszych mundurach).

Inne ujęcie P.11c nr "4" z tą samą grupką oficerów i żołnierzy, co na zdjęciu obok.

Choć Niemcy znaleźli samolot w pełni sprawny (jedynie z przestrzelonym zbiornikiem paliwa), kolejne mijające go oddziały dokonywały coraz dalej idącej dewastacji. Zdewastowany i zepchnięty w głąb rowu samolot kpr. Stanisława Brzeskiego.

Kolejne ujęcie, z lewej niemiecki samochód sztabowy. Widoczne liczne wyłamane klapki (wzięte przez niemieckich żołnierzy na pamiątkę) i ziejące dziury w metalowych skrzydłach i kadłubie myśliwca.

Jedyne znane przedwojenne zdjęcie przedstawiające PZL P.11c nr "4" (8.110) i zarazem jedno z nielicznych wykonanych przed kampanią wrześniową zdjęć maszyn III/5 Dyonu Myśliwskiego. W tle P.11c nr "9", także ze 152 eskadry myśliwskiej.

Pilot "czwórki" kpr. Stanisław Brzeski.

PZL P.11c nr "4" (8.110) ze 152 eskadry myśliwskiej. Szpondowo, początek września 1939 r. (rys. Wojciech Sankowski).


Źródła:
fotografie ze zbiorów: pana Jerzego Cynka, pana Tomasza Kopańskiego, pana Wojciecha Sankowskiego, Wojciecha Zmyślonego
Cynk J. B., Polskie lotnictwo myśliwskie w boju wrześniowym, AJ-Press, Gdańsk 2000
Pawlak J., Polskie eskadry w wojnie obronnej, WKiŁ, Warszawa 1991