Jerzy Główczewski
Jerzy Główczewski

Jerzy Główczewski urodził się 19 listopada 1922 r. w Warszawie (rodzice Kazimierz oraz Józefa z domu Bernhard). Jego ojciec posiadał firmę litograficzną, matka nie pracowała - dopiero po śmiertelnym wypadku drogowym męża we wrześniu 1929 r. przejęła kierownictwo nad przedsiębiorstwem, a w 1938 r. wyszła po raz drugi za mąż.

Główczewski uczęszczał w stolicy do szkoły powszechnej, a od 1935 r. do Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego. W 1938 r. z powodu kłopotów z nauką i zachowaniem przeniesiony został do prowadzonego przez jezuitów gimnazjum z internatem w Chyrowie. Po wybuchu wojny, 4 września 1939 r., z ojczymem odjechał na wschód - wpierw do Lwowa, potem dalej na południe. W dniu napaści ZSRR na Polskę przekroczył granicę z Rumunią. Przedostał się do Bukaresztu, gdzie zatrzymał się na dłużej. W polskiej szkole kontynuował przerwaną naukę, zaliczając kolejną klasę. Na początku listopada 1940 r. w okresie gwałtownych przemian politycznych w Rumunii postanowił uciec na Bliski Wschód. W porcie Konstanca wsiadł na pokład "Transilvanii", którą przez Stambuł dopłynął do Hajfy. W Tel-Awiwie ukończył ostatnią klasę w polskiej szkole i w lipcu 1941 r. odebrał świadectwo maturalne, natychmiast potem zgłaszając się do polskiej placówki wojskowej. Do wojska został wcielony jako szeregowiec i po wstępnym przeszkoleniu wysłano go do Sidi Bishr pod Aleksandrią - obozu-ośrodka zapasowego Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich gen. Kopańskiego. Następnie skierowany został do śródziemnomorskiego portu Agami, gdzie pełniąc służbę wartowniczą oczekiwał przerzutu konwojem morskim do oblężonego Tobruku. W tym samym czasie jednak wstrzymano konwoje do twierdzy i ostatecznie Główczewski nie doczekał się odjazdu na front.

20 kwietnia 1942 r. rozpoczął kurs dla podchorążych w podlegającej SBSK szkole w El Amryia. Na początku czerwca 1942 r., podczas prowadzonego przez Polskie Siły Powietrzne naboru, zgłosił się do lotnictwa. W związku z tym przerwał kurs dla podchorążych i skierowany został do Anglii - 23 czerwca 1942 r. w Suezie wsiadł na pokład transportowca "Queen Mary", którym drogą przez Południową Afrykę, Brazylię, Stany Zjednoczone i Kanadę dopłynął do Wielkiej Brytanii. 4 września 1942 r. stawił się w Blackpool, gdzie przeszedł szczegółowe badania lekarskie, a następnie, w drugiej połowie tego miesiąca rozpoczął kurs teoretyczny w ACTC w Hucknall. Szkolenie naziemne kontynuował w 12 ITW w Brighton. Pod koniec czerwca 1943 r. skierowany został na szkolenie pilotażowe do 25 EFTS w Hucknall, a następnie - w końcu sierpnia 1943 r. - do 16 SFTS w Newton. Kurs ukończył w lutym 1944 r. i bezpośrednio potem otrzymał przydział na praktykę do 4 AGS w Morpeth, szkoły dla strzelców samolotowych. Jego zadaniem tam było holowanie rękawów, do których strzelali uczniowie-strzelcy.

20 czerwca 1944 r. Główczewski skierowany został na szkolenie dla myśliwców do 61 OTU w Rednal. Ukończył je 8 września, a dzień później otrzymał przydział do 84 Group Support Unit w Thruxton (jednostki pomocniczej 84 Grupy Myśliwskiej RAF), gdzie przez parę dni latał na Spitfire'ach IX. 18 września 1944 r. zameldował się w stacjonującym wówczas już we Francji 308 Dywizjonie Myśliwskim "Krakowskim". Do końca wojny wykonał dokładnie 100 lotów bojowych, przede wszystkim na bombardowanie i atakowanie bronią pokładową celów naziemnych - zgrupowań wojsk niemieckich. 1 stycznia 1945 r. brał udział w słynnej bitwie nad Gandawą i w rejonie lotniska St. Denijs-Westrem zestrzelił samodzielnie jednego Fw 190 (na "liście Bajana" zaliczono mu jedynie zniszczenie 1/2 samolotu - pozostałą połówkę "dostała" obrona przeciwlotnicza, gdyż we wraku znaleziono ślady trafień artyleryjskich).

5 maja 1945 r. Główczewski odszedł z dywizjonu i rozpoczął kurs w polskiej Szkole Podchorążych Piechoty i Kawalerii Zmotoryzowanej w Dunfermline w Szkocji. Następnie, 21 sierpnia 1945 r. przydzielony został do 25 EFTS w Hucknall, gdzie rozpoczął kurs dla instruktorów. 14 listopada 1945 r. przeniesiony został do 16 SFTS w Newton, zaś 27 stycznia 1946 r. powrócił na kontynent, do stacjonującego w Niemczech 131 Skrzydła Myśliwskiego (od 7 lutego był pilotem 317 Dywizjonu "Wileńskiego", a od 4 marca 1946 r. ponownie 308 Dywizjonu "Krakowskiego").

Jerzy Główczewski za służbę w czasie II wojny światowej odznaczony został trzykrotnie Krzyżem Walecznych i Polowym Znakiem Pilota (nr 1696). Zdemobilizował się w 1946 r. w polskim stopniu sierżanta podchorążego i angielskim Warrant Officera. W grudniu 1946 r. opuścił Anglię i przybył do Francji, gdzie spędził trzy miesiące. Wiosną 1947 r. powrócił do Polski i zamieszkał w rodzinnym domu w zrujnowanej Warszawie. Wstąpił do Aeroklubu Warszawskiego, jednak już w czerwcu 1949 r. na skutek represji ze strony władz stracił licencję pilota (odzyskał ją w 1957 r.). W październiku 1947 r. rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Ukończył je w 1952 r. i trafił do zespołu zajmującego się odbudową Warszawy. Początkowo pracował nad rekonstrukcją obiektów zabytkowych, później zajmował się realizacją Stadionu Dziesięciolecia oraz samodzielnie projektował obiekty przemysłowe na terenie całego kraju. Latem 1958 r. wyjechał na Krym, na wykopaliska archeologiczne pod kierownictwem prof. Kazmierza Michałowskiego.

Począwszy od 1957 r. Główczewski wyjeżdżał za granicę na praktyki - do Francji, Irlandii i Stanów Zjednoczonych. W roku akademickim 1962/1963 został wykładowcą na Stanowym Uniwersytecie Karoliny Północnej. W 1964 r. wyjechał do Asuanu, gdzie powierzono mu zadanie przebudowy i modernizacji tego starożytnego miasta. W 1967 r. na skutek wojny izraelsko-egipskiej wyjechał z Egiptu, jednakże później powrócił i ukończył projekt. Aż do emerytury pracował w USA i różnych krajach arabskich.

Obecnie Jerzy Główczewski mieszka w Nowym Jorku. Jest autorem wydanych w latach 2003-2004 wspomnień "Wojak z przypadku" i "Optymista mimo wszystko".

Data Samolot Jednostka Zniszczony
na pewno
Zniszczony
prawdo-
podobnie
Uszkodzony
01.01.1945 Spitfire IX, ZF-U (MJ396) 308 dywizjon 1/2 x Fw 190    
   
Razem
1/2
0
0

Wojciech Zmyślony

Źródła:
fotografia ze zbiorów pana Jerzego Główczewskiego (dzięki uprzejmości pana Wojtka Matusiaka)
dokumenty z Instytutu Polskiego i Muzeum Sikorskiego w Londynie
Cynk J. B., Polskie Siły Powietrzne w wojnie 1943-1945, AJ-Press, Gdańsk 2002
Główczewski J., Optymista mimo wszystko, Wydawnictwo MOST, Warszawa 2004
Główczewski J., Wojak z przypadku, Wydawnictwo MOST, Warszawa 2003