Roman Hrycak
Roman Hrycak

Roman Hrycak urodził się 2 sierpnia 1918 r. we wsi Brzeźnica niedaleko Bielska Podlaskiego. W 1937 r. zdał maturę w gimnazjum w Rawie Ruskiej. Jesienią 1937 r. wstąpił do wojska i od 21 września szkolony był na kursie podchorążych rezerwy przy 48 pułku piechoty w Stanisławowie. 2 stycznia 1938 r. przeniesiony został do Szkoły Podchorążych Rezerwy Lotnictwa w Sadkowie. Po jej ukończeniu postanowił kontynuować służbę wojskową jako oficer zawodowy, w związku z czym przeniósł się na drugi rocznik do SPL w Dęblinie. Mając pełne przeszkolenie w pilotażu myśliwskim, we wrześniu 1939 r. został wyznaczony jako jeden z dziesięciu podchorążych do odebrania z lotniska Podlodów myśliwców P.7, a następnie dostarczenia ich na jedno z lotnisk na wschodzie, gdzie stacjonowała jednostka "Łosi". Nieznane są szczegóły na temat losów Hrycaka we wrześniu 1939 r. Wiadomo, że 18 września na swojej "siódemce" przeleciał granicę Rumunii, lądował w miejscowości Salacz, gdzie zdał samolot. Został internowany w Baile-Govora. Opuścił to miejsce i wyjechał do portu Bałczik nad Morzem Czarnym. 5 listopada 1939 r. odpłynął stamtąd na pokładzie greckiego "Patrisa". Przez Maltę dotarł do Francji - 12 listopada statek wpłynął do marsylskiego portu.

We Francji Hrycak trafił do punktu zbornego w Le Bourget pod Paryżem, a po paru miesiącach - 23 maja 1940 r. - do polskiego Centrum Wyszkolenia Lotnictwa w Lyon-Bron. 28 maja rozpoczął w St. Etienne. szkolenie na samolotach francuskich - najpierw treningowych a potem myśliwskich - Morane MS-406. W czerwcu 1940 r. odpłynął z St. Jean de Luz statkiem "Arandora Star" do Liverpoolu w Wielkiej Brytanii. Skierowany został do Blackpool, skąd po pewnym czasie odszedł na przeszkolenie w pilotażu do 15 EFTS w Carlisle. W październiku 1940 r. skierowany został do szkoły strzelców do Dumfies, gdzie latał jako pilot ciągnący rękawy. W lipcu 1941 r. wysłany został do 55 OTU w Usworth na ostateczne przeszkolenie bojowe dla myśliwców. 8 września 1941 r. otrzymał przydział do 303 Dywizjonu Myśliwskiego im. Tadeusza Kościuszki. W dywizjonie, stacjonującym na odpoczynku w Speke, wykonał kilkanaście lotów treningowych. 7 października "Kościuszkowcy" odlecieli do Northolt, zaś ich miejsce na odpoczynku zajął 306 Dywizjon "Toruński", dokąd tego samego dnia przeniesiony został Hrycak. U "Toruniaków" spędził zaledwie trzy dni, gdyż potem przeniesiono go do 317 Dywizjonu Myśliwskiego "Wileńskiego", w którym wreszcie zaczął latać operacyjnie.

15 marca 1942 r. 317 dywizjon poleciał na osłonę 5 Bostonów. Zadanie przebiegło spokojnie, lecz po powrocie Polaków do Anglii nad ziemią zebrała się gęsta mgła. Lądujący na ślepo piloci rozbijali kolejno samoloty (jeden zginął, a tylko dwóch zdołało wylądować bez uszkadzania maszyn). Hrycak znalazł się wśród rannych - samolotem wbił się w kamienny murek. Doznał złamania nosa z przemieszczeniem, doznał ogólnych potłuczeń i rozcięć na twarzy. Zabrany został sanitarką do szpitala RAF w Torquay, gdzie zatrzymano go na leczenie. Po rekonwalescencji powrócił do dywizjonu, zaś po dalszych lotach bojowych odszedł 5 lutego 1943 r. na odpoczynek do jednostki ATDU w Duxford. Skrót ATDU, czyli Armoured Trials and Development Unit, co oznacza mniej więcej tyle co "oddział prób i rozwoju opancerzenia" - niestety, brak dodatkowych informacji dotyczących zadań, bazy i sprzętu używanego przez tę jednostkę.

27 lipca 1943 r. Hrycak powrócił do "Wilniaków" i pozostał tam do czasu ponownego odejścia na odpoczynek do jednostki ferry - 2 Delivery Flight w Cranfield (16 grudnia tego roku). 18 kwietnia 1944 r. otrzymał przydział do nocnego 307 dywizjonu, lecz prawdopodobnie nie latał tam bojowo. 16 lipca 1944 r. przeniesiono go do 84 Group Support Unit w Thruxton (jednostki pomocniczej 84 Grupy Myśliwskiej RAF), z której na początku września 1944 r. odszedł do 317 dywizjonu. Do końca wojny latał na Spitfire'ach IX i XVI przede wszystkim na atakowanie celów naziemnych na froncie w Belgii, Holandii i Niemczech. Rankiem 1 stycznia 1945 r. po powrocie z bombardowania, lecąc na resztkach paliwa wziął udział w powietrznej bitwie nad Gandawą i prawdopodobnie zestrzelił jednego Focke-Wulfa. 23 marca 1945 r. przeniesiony został w charakterze instruktora do polskiej szkoły podstawowego pilotażu 16 SFTS w Newton, gdzie pozostał do rozwiązania Polskich Sił Powietrznych.

W czasie wojny Roman Hrycak wykonał 120 lotów bojowych i 22 operacyjne. Odznaczony został trzykrotnie Krzyżem Walecznych oraz Polowym Znakiem Pilota (nr 1166). Służbę w Polskich Siłach Powietrznych zakończył jako kapitan i Flight Lieutenant. Wstąpił do Polskiego Korpusu Rozmieszczenia i Przysposobienia, gdzie przyuczał się do zawodu elektryka. W 1948 r. zgłosił chęć wyjazdu do Pakistanu celem służby w nowo powstałym tamtejszym lotnictwie. Początkowo służył jako instruktor w szkole lotniczej, zaś od 1949 r. latał na C-47 z transportami dla wojska walczącego wówczas w Kaszmirze. W 1950 r. przeniósł się do pakistańskich pasażerskich linii lotniczych. Stacjonując w Karaczi latał na trasach krajowych i międzynarodowych.

W 1953 r. Hrycak wrócił do Anglii i osiedlił się w Brighton. Zapisał się na kursy przygotowawcze i rok później otrzymał licencję pilota, pozwalającą mu na loty w Wielkiej Brytanii. Zatrudniony został w firmie czarterowej pod Londynem. Wiosną 1955 r. wysłany został do Nigerii, gdzie zdecydował się pozostać na dłużej. Przez wiele lat jako kapitan pracował w rządowej linii lotniczej. W 1984 r., mając na swym koncie 30 000 wylatanych godzin, przeszedł na emeryturę i wyemigrował do Kanady. Osiedlił się w miejscowości Sidney koło Vancouver. Zmarł tam 11 lipca 2001 r. w wieku 82 lat. Spoczął na cmentarzu w Brentwood Bay.

Data Samolot Jednostka Zniszczony
na pewno
Zniszczony
prawdo-
podobnie
Uszkodzony
01.01.1945 Spitfire LF.IX, JH-H (ML320) 317 dywizjon   Fw 190  
   
Razem
0
1
0

Wojciech Zmyślony

Źródła:
fotografia ze zbiorów pana Stanisława Bochniaka
dokumenty z Instytutu Polskiego i Muzeum Sikorskiego w Londynie
Belcarz B., Polskie lotnictwo we Francji 1940, Stratus, Sandomierz 2002
Cynk J. B., Polskie Siły Powietrzne w wojnie 1943-1945, AJ-Press, Gdańsk 2002
Czyż mogli dać więcej. Dzieje 13 promocji SPL w Dęblinie, Londyn 1989
Kubala K., Trzy i pół roku w powietrzu [w:] Skrzydlata Polska 3/2003