Józef Kępiński
Józef Kępiński

Józef Kępinski urodził się 12 września 1900 r. w Strykowie koło Łodzi (rodzice Bolesław - właściciel prywatnej kancelarii adwokackiej - i Scholastyka z domu Szołowska). Dorastał w pobliskich Brzezinach. Tam ukończył szkołę powszechną, a w Piotrkowie Trybunalskim uczęszczał do Gimnazjum im. Bolesława Chrobrego. Po sześciu klasach przerwał naukę i 1 listopada 1918 r. zgłosił się ochotniczo do wojska. Został został wcielony do 1 pułku szwoleżerów i do listopada 1919 r. jako ułan brał udział w walkach na Ukrainie. Bezpośrednio potem wstąpił do Szkoły Podchorążych w Warszawie, skąd po zakończeniu kursu został wysłany do Przemyśla na kurs kawaleryjski. 1 maja 1920 r. z tytułem podchorążego skierowano go z powrotem na front, do 2 Pułku Strzelców Konnych. W grudniu 1920 r. otrzymał promocję na stopień podporucznika. W walkach polsko-bolszewickich brał udział przez 10 miesięcy, do 1 marca 1921 r. Tego dnia został przeniesiony do 4 Pułku Strzelców Konnych, w którym to pozostał do 1 marca 1923 r. W tym okresie uzyskał świadectwo dojrzałości na wojskowych kursach maturalnych w Wilnie. Od 1 marca 1923 do 1 maja 1925 r. służył w 20 pułku ułanów im. króla Jana III Sobieskiego, a następnie - od 1 maja 1925 r. do 1 kwietnia 1926 r. - w 8 Pułku Strzelców Konnych jako dowódca szwadronu.

W 1926 r. Kępiński zgłosił się do służby w lotnictwie, po przejściu odpowiednich badań został zakwalifikowany i w kwietniu w stopniu porucznika rozpoczął aplikacyjny kurs pilotażu przy 4 pułku lotniczym w Toruniu. Po jego zakończeniu w listopadzie tego samego roku został przydzielony do 1 pułku lotniczego w Warszawie. Od początku listopada do 1 stycznia 1927 r. latał jako pilot 13 eskadry towarzyszącej. Od 1 stycznia 1927 r. służył w wyposażonej w samoloty Spad 61 121 eskadrze myśliwskiej, którą jakiś czas później (w w sierpniu 1928 r.) przemianowano na 111 eskadrę. Podczas zawodów lotniczych personelu 1 pułku lotniczego, które rozegrały się w dniach 9-13 października 1929 r., Kępiński odniósł zwycięstwo w pięcioboju pilotów myśliwskich (lądowanie na punkt, zbijanie balonów, akrobacja, walka powietrzna i lot na wysokość). Wybijając się jako doskonały myśliwiec, po ponad pięciu latach służby w eskadrze, 21 kwietnia 1932 r. objął jej dowództwo, a rok później awansował na kapitana. Nieco wcześniej, bo w 1930 r., przez pewien czas zajmował także stanowisko szefa wyszkolenia pilotażu w Aeroklubie Warszawskim. W dniach od 12 do 26 października 1933 r. uczestniczył wraz z kilkoma kolegami ze 111 eskadry w delegacji pilotów III Dyonu Myśliwskiego na pokazy lotnicze Bukareszcie, gdzie Polacy zajęli I miejsce. W tym samym roku był także uczestnikiem delegacji do Moskwy, a w dniach 17-20 maja 1935 r. delegacji 1 pułku lotniczego na pogrzeb marszałka Józefa Piłsudskiego w Krakowie. W grudniu 1933 r. odszedł do Dęblina na kurs dowódców eskadr, przekazując dowództwo eskadry por. Józefowi Ostrowskiemu. Do Warszawy powrócił 9 kwietnia 1934 r., ponownie obejmując 111 eskadrę. W czerwcu 1936 r. został po mjr. Stefanie Pawlikowskim dowódcą IV Dyonu Myśliwskiego, złożonego ze 113 i 114 eskadry.

W okresie dowodzenia 111 eskadrą myśliwską Kępiński stał się pomysłodawcą "Marszu Lotniczego", który w jego zamyśle miał być pieśnią wyłącznie 111 eskadry, spadkobierczyni słynnej 7 Eskadry Myśliwskiej im. Tadeusza Kościuszki. Jego ideę podchwycił odwiedzający Warszawę i doskonale grający na pianinie por. pil. Stanisław Latwis. Skomponował on muzykę, do której słowa napisała Aleksandra Zasuszanka - polonistka i pasjonatka lotnictwa. Marsz zyskał aprobatę Kępińskiego, który nagrodził autorkę słów honorową odznaką eskadry. Podczas jej wizyty na Okęciu piloci i mechanicy 111 eskadry uroczyście odśpiewali "Marsz Lotników". Wkrótce pieśń przyjęła się w całym lotnictwie polskim - była odegrana oficjalnie po raz pierwszy 10 października 1937 r., w dniu zjazdu Centrum Wyszkolenia Lotnictwa w Dęblinie. Później wielokrotnie grano ją w Anglii i okupowanej Warszawie.

Po blisko dziesięciu latach służby w 1 pułku lotniczym Kępiński - już w stopniu majora - w październiku 1937 r. został przeniesiony do Dęblina, gdzie został szefem wyszkolenia w Centrum Wyszkolenia Lotnictwa nr 1. Pozostał na tym stanowisku do wybuchu wojny. We wrzesniu 1939 r. był współorganizatorem obrony powietrznej Dęblina, a w kolejnych dniach wojny kierował ewakuacją personelu i sprzętu CWL-1. Po wkroczeniu do Polski Armii Czerwonej otrzymał rozkaz przejścia do Rumunii, co uczynił 18 września 1939 r. w Zaleszczykach. Został internowany w miejscowości Tucea, skąd uciekł i przedostał się na południe Rumunii. 5 listopada odpłynął z portu Bałczik na statku "Patris", którym po rejsie przez Morze Czarne i Śródziemne (z krótkim postojem w porcie La Valetta na Malcie) 12 listopada dotarł do Marsylii. Początkowo przebywał w jednym z ośrodków zbornych dla oficerów, a 26 listopada 1939 r. skierowany został do polskiej bazy w Lyon-Bron.

Po wybuchu "wojny zimowej" (pomiędzy ZSRR a Finlandią) ze względów politycznych zdecydowano się wysłać do Skandynawii polskie jednostki, które miałyby wesprzeć wojska fińskie w walkach przeciw Sowietom. W związku z tym w styczniu 1940 r. podjęto organizację trzeciego polskiego dywizjonu myśliwskiego we Francji, którego dowództwo powierzono mjr. Józefowi Kępińskiemu. W wyniku ochotniczego naboru do tej jednostki zgłosiło się aż 150 ochotników. Wkrótce jednak, 13 marca 1940 r., weszło zawieszenie broni, w związku z czym dywizjon ostatecznie pozostał we Francji i miał wziąć udział w walkach na froncie zachodnim. W kwietniu 1940 r. jednostce nadano nazwę 1/145 Dywizjon Myśliwski "Warszawski" i wyznaczono jako bazę Lyon. Polakom przydzielono jako sprzęt do szkolenia samoloty Caudron CR-714. Po ataku Niemców na Europę Zachodnią piloci latali bojowo na Moranach MS-406 (uprzednio również używanych do szkolenia), następnie od ok. 18-22 maja 1940 r. - kiedy zaczęto do dywizjonu dostarczać więcej Caudronów - właśnie na nich. W tym czasie dywizjon przesunięto na lotnisko Villacoublay pod Paryżem i powierzono obronę Paryża i linii Sekwany. Mimo licznych wad i słabych parametrów technicznych Caudronów (Kępiński informował o nich w specjalnym liście do gen. Zająca) dowodzeni przez Kępińskiego piloci z sukcesami brali udział w walkach, meldując w ciągu trzech dni 11 zestrzeleń samolotów niemieckich pewnych i 2 prawdopodobne.

10 czerwca 1940 r. ok. godz. 8.00 Kępiński poprowadził startujący alarmowo dywizjon do walki przeciw niemieckiej wyprawie bombowej. Na południe od Dreux napotkano formację samolotów składającą się z kilkunastu Dornierów w osłonie 12 Bf 109. Między Polakami a Niemcami wywiązała się walka. Po pierwszym ataku czołowym formacja 1/145 dywizjonu rozpadła się. Kępiński próbując dołączyć do swojej formacji, w oślepiającym słońcu wziął niemieckie maszyny za swoje i wleciał w szyk Messerschmittów. W wyniku pomyłki dostał się wprost pod nieprzyjacielski ogień. Jego samolot został trafiony, zegary w kabinie roztrzaskane kulami, a on sam ciężko ranny (miał m.in. przestrzelone płuco). Uciekł Niemcom, wylądował bez podwozia na lotnisku w Dreux, zaraz potem tracąc świadomość. Został wyciągnięty z wraku Caudrona i odwieziony do szpitala w Chartres, skąd wkrótce (z powodu szybkich postępów wojsk niemieckich na froncie) ewakuowano go do Vichy. Tam pozostał do czasu wyleczenia. W październiku 1940 r. przez Hiszpanię i Portugalię przedostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie dołączył do Polskich Sił Powietrznych.

Ze względu na odniesione we Francji rany nie był w już stanie latać bojowo, toteż w Anglii przez kolejne lata powierzano mu wyłącznie stanowiska nieoperacyjne. I tak, 18 października 1940 r. został przydzielony do Inspektoratu Polskich Sił Powietrznych. Nastepnie od 5 marca 1941 r. był komendantem polskiej szkoły pilotażu 1 PFTS w Hucknall. 23 października 1941 r. odszedł stamtąd na kurs instruktorów pilotażu w Upavon, który trwał do 13 grudnia 1941 r. Po jego zakończeniu Kępiński mianowany został dowódcą polskiej szkoły pilotażu podstawowego 16 SFTS w Newton. 15 marca 1943 r. zdał to stanowisko i powrócił do pracy sztabowej w Inspektoracie Polskich Sił Powietrznych, potem zaś - od 18 lipca 1944 r. - służył jako oficer łącznikowy przy dowództwie Flying Training Command w Reading. 1 marca 1945 r. przeniesiony został na podobne stanowisko w kwaterze głównej Royal Air Force. 20 października 1946 r. trafił do Dowództwa Polskich Sił Powietrznych w Londynie, gdzie pozostał do demobilizacji.

W okresie od października 1940 r. do końca 1946 r. wylatał w Anglii w sumie 360 godzin za sterami samolotów: Master, Oxford i Proctor. W czasie podróży służbowych po Anglii odwiedzał m.in. polskie dywizjony. Podczas jednej z takich wizyt w Speke, 1 września 1941 r., uczestnicząc w święcie 303 Dywizjonu Myśliwskiego im. Tadeusza Kościuszki, odebrał nadaną mu honorowo odznakę dywizjonu i wpisał swe podziękowanie do kroniki "Kościuszkowców".

Kępiński służbę w Polskich Siłach Powietrznych zakończył w stopniu polskim podpułkownika, a brytyjskim Group Captaina. Za czyny bojowe i przedwojenną służbę w lotnictwie odznaczony był Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari (nr 8982), Srebrnym Krzyżem Zasługi, Polowym Znakiem Pilota (nr 348), Ordinul Coroana României în grad de Ofiter (Krzyżem Kawalerskim Orderu Korony Rumunii) oraz licznymi medalami pamiątkowymi. Zdecydował się na powrót do Polski, co nastąpiło w maju 1947 r. W kraju powołany został na stanowisko pomocnika głównego nawigatora do spraw bombardowania w Dowództwie Wojsk Lotniczych, a następnie naczelnego dyrektora Ligi Lotniczej, na którym to pracował do grudnia 1949 r. Wówczas, zgodnie z życzeniem ówczesnych władz komunistycznych, przeszedł w stan spoczynku. Mając 49 lat i będąc schorowanym człowiekiem (cierpiał na silne bóle kręgosłupa, następstwo ran z 1940 r.), ponadto posiadając obciążającą w tamtych warunkach "zachodnią" przeszłość, nie mógł nigdzie znaleźć pracy. Wreszcie zatrudniono go jako zwykłego robotnika w Spółdzielni Pracy "Sprzęt Rybacki" w Warszawie.

Podpułkownik Józef Kępiński zmarł w Warszawie 26 marca 1964 r. w wieku 63 lat. Spoczął na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Był żonaty z Janiną Mańczak, nie miał dzieci.



Wojciech Zmyślony

Źródła:
fotografia ze zbiorów pana Andrzeja Kępińskiego
materiały otrzymane dzięki uprzejmości pana Andrzeja Kępińskiego
Belcarz B., Polskie lotnictwo we Francji 1940, Stratus, Sandomierz 2002
Pawlak J., Polskie eskadry w latach 1918-1939, WKiŁ, Warszawa 1989