Brytyjski Cmentarz Wojenny w Bergen-op-Zoom (Holandia)


Brytyjski Cmentarz Wojenny w Bergen-op-Zoom jest ogromną nekropolią, na której złożono 1284 ciał poległych żołnierzy, w tym aż 116 nieznanych z imienia i nazwiska. Wśród pochowanych jest 16 polskich lotników.

Chronologicznie pierwszym poległym pochowanym na tym holenderskim cmentarzu jest plut. Majewski z załogi Wellingtona II SM-E (W5463) z 305 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Wielkopolskiej". Nocą z 16 na 17 sierpnia 1941 r. podczas nalotu na Kolonię samolot ten został zestrzelony przez obronę przeciwlotniczą i wpadł do Morza Północnego u wybrzeży Holandii. Reszta załogi również zginęła: plut. pil. Stanisław Przecławski, plut. pchor. pil. Jan Płachta, kpt. naw. Alfons Miondlikowski, kpr. rtg. Stanisław Stankiewicz oraz plut. strz. Feliks Wardeński. Ciała dwóch z tych lotników zaginęły w morzu, pozostała trójka została pochowana na różnych cmentarzach w Belgii i Holandii.

W Bergen-op-Zoom spoczywa także czwórka lotników z 300 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Mazowieckiej", poległa nocą z 26 na 27 marca 1942 r. w czasie bombardowania Essen na Wellingtonie IV BH-L (Z1269). Ok. 22.30, w drodze powrotnej, niedaleko wybrzeża holenderskiego (3,5 km na wschód od lotniska De Kooy) samolot został zestrzelony do morza przez nocnego myśliwca. Wellington padł przypuszczalnie ofiarą austriackiego pilota Oblt. Egmonta Prinz zur Lippe-Weißenfelda z jednostki 5./NJG 2 wyposażonej w dwusilnikowe Junkersy Ju 88C. Zginęła szóstka lotników: por. Żelaziński, ppor. Uszpolewicz, kpt. Jakubowski oraz st. szer. Stachurski (pochowani w Bergen-op-Zoom) oraz kpr. rtg. Jerzy Kwieciński oraz kpr. strz. Teofil Niemeczek (ciał których nie odnaleziono).

Nocą z 5 na 6 czerwca 1942 r. załoga w składzie mjr Witakowski, kpr. Lewkowicz, kpt. Łukasik, plut. Nogaj, por. Kułakowski oraz plut. Danik z 301 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Pomorskiej" wykonywała lot na bombardowanie Essen. Ich Wellington IV GR-L (Z1467) został zestrzelony przez nocnego myśliwca (przypuszczalnie Oblt. Ludwiga Beckera z jednostki 6./NJG 2) i rozbił się ok. godz. 1.20 koło wsi Stootdorp, 19 km na południowy wschód od Den Helder. Wszyscy zginęli.

Kolejna z pochowanych w Bergen-op-Zoom załóg należała również do 301 dywizjonu i zginęła nocą z 8 na 9 października 1942 r. na Wellingtonie IV GR-Z (Z1255), podczas wykonywania zadania minowania wód przybrzeżnych Holandii. Samolot został zestrzelony ogniem obrony przeciwlotniczej i ok. godz. 22.50 rozbił się na południe od lotniska De Kooy koło Den Helder. Zginęli plut. Bielec, kpt. Stąpor, plut. Sapeta oraz plut. Szczepański. Piąty członek załogi, st. szer. strz. Stanisław Chudy, przeżył - lekko ranny trafił do niewoli.

Na cmentarzu pochowany jest także jeden polski pilot myśliwski, plut. Dworski z 303 Dywizjonu im. Tadeusza Kościuszki. 18 września 1944 r. wykonywał na Spitfirze F.IX RF-N (MH320) lot w ramach powietrznej osłony operacji "Market Garden". Ok. godz. 16.10, w rejonie miasta Roosendaal został trafiony ogniem obrony przeciwlotniczej i rozbił się o ziemię.

Według holenderskiego badacza Josa van Alpena, w Bergen-op-Zoom leżą także czterej inni Polacy, pochowani jako nieznani lotnicy Royal Air Force. Byli to członkowie załogi Wellingtona IV BH-X (Z1475) z 300 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Mazowieckiej", który zestrzelony przez myśliwca, rozbił się koło miasteczka Zevenbergen. Zginęli wówczas: kpr. Szymen, por. Sobolewski, kpr. Piątek, st. szer. Biały i st. szer. Mielnik. Ciała jednego z nich nie odnaleziono. Lotnicy byli początkowo pochowani na cmentarzu Zuylen w Bredzie, jednak po wojnie ekshumowano ich do Bergen-op-Zoom.

Stopień Numer służbowy Nazwisko, imię Data śmierci Jednostka
plut. pil. (Sgt) 782806 Bielec Stanisław 08/09.10.1942 301 dywizjon
plut. strz. (Sgt) 794118 Danik Jan 05/06.06.1942 301 dywizjon
plut. pil. (F/Sgt) 794902 Dworski Stanisław 18.09.1944 303 dywizjon
kpt. naw. (F/O) P-1001 Jakubowski Franciszek 26/27.03.1942 300 dywizjon
por. strz. (P/O) P-1662 Kułakowski Andrzej 05/06.06.1942 301 dywizjon
kpr. pil. (Sgt) 783107 Lewkowicz Sykstus 05/06.06.1942 301 dywizjon
kpt. naw. (F/O) P-1054 Łukasik Fidelis 05/06.06.1942 301 dywizjon
plut. strz. (F/Sgt) 783042 Majewski Edward 16/17.08.1941 305 dywizjon
plut. rtg. (Sgt) 794000 Nogaj Zygmunt 05/06.06.1942 301 dywizjon
plut. rtg. (Sgt) 793963 Sapeta Stanisław 08/09.10.1942 301 dywizjon
st. szer. strz. (Sgt) 793106 Stachurski Władysław 26/27.03.1942 300 dywizjon
kpt. naw. (F/O) P-0365 Stąpor Jan 08/09.10.1942 301 dywizjon
plut. strz. (Sgt) 792429 Szczepański Stanisław 08/09.10.1942 301 dywizjon
ppor. pil. (P/O) P-1629 Uszpolewicz Bolesław 26/27.03.1942 300 dywizjon
mjr pil. (F/O) P-1273 Witakowski Franciszek 05/06.06.1942 301 dywizjon
por. pil. (F/O) 76733 Żelaziński Bogumił 26/27.03.1942 300 dywizjon
(Sgt)   NN * 15/16.10.1942 300 dywizjon
    NN ** 15/16.10.1942 300 dywizjon
    NN ** 15/16.10.1942 300 dywizjon
    NN ** 15/16.10.1942 300 dywizjon
 
Razem
20
   
* kpr. pil. (Sgt) Czesław Szymen (784051), kpr. rtg. (Sgt) Stanisław Piątek (784660), st. szer. strz. (Sgt) Lech Biały (794993) lub st. szer. strz. (Sgt) Michał Mielnik (793975)
** kpr. pil. (Sgt) Czesław Szymen (784051), por. naw. (F/O) Piotr Sobolewski (P-1256), kpr. rtg. (Sgt) Stanisław Piątek (784660), st. szer. strz. (Sgt) Lech Biały (794993) lub st. szer. strz. (Sgt) Michał Mielnik (793975)

Wojciech Zmyślony



Wejście na Brytyjski Cmentarz Wojenny w Bergen-op-Zoom.

Wykonany z piaskowca prostopadłościan (zwany z angielskiego Stone of Remembrance - Kamieniem Pamięci) z fragmentem wersetu z Księgi Mądrości Syracha (Syr. 44:14): "Their name liveth for evermore" (Biblia Króla Jakuba), czyli: "Imię ich żyje w pokoleniach" (Biblia Tysiąclecia).

Ceglany budynek mieszczący komorę, w której przechowywana jest księga gości cmentarza.

Pomnik w formie krzyża-miecza obecny na większości cmentarzy wojennych znajdujących się pod opieką Komisji Grobów Wojennych Wspólnoty Brytyjskiej (Commonwealth War Graves Commission). W języku angielskim zwany jest Cross of Sacrifice - Krzyżem Poświęcenia.

Widok na zachodnią stronę cmentarza.

Groby lotników z załogi Wellingtona IV BH-L (Z1269), od lewej: kpt. naw. Franciszka Jakubowskiego, st. szer. strz. Władysława Stachurskiego, por. pil. Bogumiła Żelazińskiego oraz ppor. pil. Bolesława Uszpolewicza.

Widok na rzędy grobów.

Widok na rzędy grobów.

Widok na rzędy grobów.

Grób plut. pil. Stanisława Bielca.

Grób sierż. strz. Jana Danika.

Grób plut. pil. Stanisława Dworskiego.

Grób kpt. naw. Franciszka Jakubowskiego.

Grób por. strz. Andrzeja Kułakowskiego.

Grób kpr. pil. Sykstusa Lewkowicza.

Grób kpt. pil. Fidelisa Łukasika.

Grób plut. strz. Edwarda Majewskiego.

Grób plut. rtg. Zygmunta Nogaja.

Grób plut. strz. Stanisława Sapety.

Grób st. szer. strz. Władysława Stachurskiego.

Grób kpt. naw. Jana Stąpora.

Grób plut. strz. Stanisława Szczepańskiego.

Grób ppor. pil. Bolesława Uszpolewicza. Na bocznej powierzchni nagrobka widoczny jest numer kwatery oraz oznaczenie rzędu.

Grób ppor. pil. Bolesława Uszpolewicza udekorowany szachownicą z biało-czerwonych róż oraz zniczem, złożonymi tam przez historyka lotnictwa Tomasza Rajkowskiego.

Grób mjr. pil. Franciszka Witakowskiego.

Grób por. pil. Bogumiła Żelazińskiego.

Plan Brytyjskiego Cmentarza Wojennego w Bergen-op-Zoom.


Źródła:
fotografie autorstwa pana Tomasza Rajkowskiego
dokumenty z Commonwealth War Graves Commission w Maidenhead
van Alphen J., Polish War Graves, 2011
Krzystek T. J., Personel PSP w Wielkiej Brytanii 1940-1947, Agencja Lotnicza ALTAIR, Warszawa 2007
Ku czci poległych lotników 1939-1945, Agencja Lotnicza ALTAIR, Warszawa 2006