Brytyjski Cmentarz Wojenny w Ramli (Izrael)


Cmentarz wojenny w Ramli powstał w czasie I wojny światowej, gdy po wyparciu z miasta przez Australijczyków oddziałów tureckich w listopadzie 1917 r., do Ramli i pobliskiej Lyddy (dzisiejszego Lod) skierowano polowe oddziały medyczne. Na cmentarzu chowano zmarłych w szpitalach pacjentów, a później żołnierzy ekshumowanych z cmentarzy pól bitewnych. W czasie II wojny światowej na cmentarzu chowano służących w ówczesnym Brytyjskim Mandacie Palestyny lotników oraz żołnierzy zmarłych w czasie służby w Palestynie. Na terenie nekropolii spoczywa 4468 żołnierzy Wspólnoty Brytyjskiej (z czego 3000 z lat 1914-1918, a 1168 z lat 1939-1945), 525 osoby cywilne oraz 891 żołnierzy innych narodowości. Aż 272 z nich to Polacy, przede wszystkim żołnierze stacjonujących w rejonie Tel Awiwu oddziałów Armii Polskiej na Wschodzie i 2 Korpusu Polskiego. Dwóch z nich służyło w lotnictwie.

Pierwszy z lotników, szer. Stec, zmarł 23 listopada 1942 r. (nie udało odnaleźć się informacji o okolicznościach i miejscu jego śmierci). Nie był na ewidencji Polskich Sił Powietrznych, lecz Armii Polskiej na Wschodzie. Jego związek z lotnictwem nie jest jasny. Wymieniany jest na liście zmarłych żołnierzy lotnictwa w "Księdze lotników polskich poległych, zmarłych i zaginionych 1939-1946", jednakże jej autorzy nie podają jego przydziału. Jedyną polską lotniczą jednostką stacjonującą w 1942 r. na terenie Palestyny była Eskadra Łącznikowa, sformowana w Związku Radzieckim i ewakuowana następnie do Persji, a następnie przez Irak do Palestyny. Stacjonowała początkowo w obozie w nieistniejącej obecnie wsi Bashshit koło Gedery, a następnie w obozie w Beit Jirja koło Gazy. Możliwe więc, iż Stec był przedwojennym lotnikiem i żołnierzem tejże eskadry, który z nieznanych względów nie wyjechał z eskadrą do Wielkiej Brytanii na początku września 1942 r., lecz pozostał na Bliskim Wschodzie. Wedle napisu na nagrobku, służył w Ośrodku Zapasowym Armii, który stacjonował wówczas w Bashshit (tj. tym samym miejscu co wcześniej Eskadra Łącznikowa). Jego grób mieści się w działce T, miejsce 24.

Drugim z pochowanych w Ramli lotników był kpr. Zylberberg. Został on przeniesiony w większej grupie żołnierzy armii z 2 Korpusu Polskiego do 318 Dywizjonu Myśliwsko-Rozpoznawczego "Gdańskiego", stacjonującego od września do listopada 1943 r. na różnych lotniskach w Palestynie. Nie zdążono formalnie przenieść go na ewidencję lotnictwa. Po przesunięciu 318 Dywizjonu do Egiptu z nieznanych przyczyn (zapewne zdrowotnych) Zylberberg nie wyjechał z dywizjonem. Zmarł w szpitalu w Ramli 4 stycznia 1944 r. Grób jego znajduje się w działce 3, rząd M, miejsce 10.

Stopień Nr ewid. Nazwisko, imię Data śmierci Jednostka
szer. Stec Kazimierz * 23.11.1942 Ośrodek Zapasowy Armii
kpr. 148/III/1914 Zylberberg Mieczysław ** 04.01.1944 318 Dywizjon
 
Razem
[2]
   
* na ewidencji Armii Polskiej na Wschodzie
** na ewidencji 2 Korpusu Polskiego


Wojciech Zmyślony



Tablica z nazwą cmentarza przy bramie wejściowej z napisami w trzech językach, od góry: po angielsku, po hebrajsku oraz po arabsku.

Nazwa cmentarza wyryta na kamiennym elemencie ozdobnej bramy na terenie cmentarza.

Widok ogólny nekropolii.

Widok ogólny części cmentarza z pochówkami z lat 1939-1945. Na pierwszym planie widoczny jest biały prostopadłościan (nazywany po angielsku Stone of Remembrance, tj. Kamieniem Pamięci) z fragmentem wersetu z Księgi Mądrości Syracha (Syr. 44:14): "Their name liveth for evermore" (Biblia Króla Jakuba), czyli: "Imię ich żyje w pokoleniach" (Biblia Tysiąclecia).

Pomnik w formie krzyża-miecza obecny na większości cmentarzy wojennych znajdujących się pod opieką Komisji Grobów Wojennych Wspólnoty Brytyjskiej (Commonwealth War Graves Commission). W języku angielskim zwany jest Cross of Sacrifice - Krzyżem Poświęcenia.

Wśród setek grobów na cmentarzu w Ramli charakterystycznym kształtem zwieńczenia tablicy wyróżniają się liczne mogiły polskich żołnierzy.

Grób szer. Kazimierza Steca.

Grób kpr. Mieczysława Zylberberga.


Źródła:
fotografie autorstwa Wojciecha Zmyślonego
Cumft O., Kujawa H. K., Księga lotników polskich 1939-1946, Wydawnictwo MON, Warszawa 1989
Krzystek T. J., Personel PSP w Wielkiej Brytanii 1940-1947, Agencja Lotnicza ALTAIR, Warszawa 2007
Wykaz poległych i zmarłych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych, Instytut Historyczny im. Sikorskiego, Londyn 1952