Stanisław Łukaszewicz
Stanisław Łukaszewicz

Stanisław Antoni Łukaszewicz urodził się 31 maja 1915 r. w miejscowości Liszna koło Białej Podlaskiej. W Brześciu nad Bugiem uczęszczał do gimnazjum o profilu humanistycznym, gdzie w 1937 r. uzyskał świadectwo dojrzałości. W 1936 r. i 1937 r. ukończył kursy szybowcowe. Po maturze wstąpił do wojska, a po zdaniu egzaminów wstępnych do Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie 21 września 1937 r. rozpoczął kurs unitarny dla podchorążych w 77 Pułku Piechoty w Lidzie. 2 stycznia 1938 r. przyjęty został do SPL. Trafił do grupy pilotów myśliwskich i do września 1939 r. ukończył wyższy kurs pilotażu na P.7 na lotnisku Ułęż. Nie brał udziału w walkach kampanii wrześniowej i podobnie jak większość swoich kolegów z XIII promocji został ewakuowany do Rumunii (granicę przekroczył 17 września po południu). Został internowany w obozie w Slatinie, skąd uciekł i przez Eforie dostał się do portu Bałczik nad Morzem Czarnym. Z portu Bałczik odpłynął do Bejrutu, skąd na pokładzie statku "Ville de Strasbourg" wyruszył do Francji. Do Marsylii przybył 29 października 1939 r. Początkowo trafił do koszar w Salon, po trzech miesiącach skierowany został do polskiego Centrum Wyszkolenia Lotnictwa, mieszczącego się w bazie Lyon-Bron.

29 lutego 1940 r. Łukaszewicz wysłany został na przeszkolenie do francuskiej szkoły pilotażu myśliwskiego Ecole de Pilotage No 1 (Chasse) w Etampes pod Paryżem. Znalazł się w dwunastoosobowej grupie pilotów pod dowództwem kpt. Waleriana Jasionowskiego. 8 maja 1940 r. kurs zakończył się, a Łukaszewicz i reszta lotników powrócili do Lyonu. 12 dni po rozpoczęciu działań wojennych na froncie zachodnim Jasionowski otrzymał rozkaz sformowania jednostki myśliwskiej, w skład której mieli wejść uczestnicy kursu w Etampes. Począwszy od 30 maja do 7 czerwca operująca na holenderskich myśliwcach Koolhoven FK-58 eskadra wykonywała loty z lotniska Salon, a od 8 czerwca do 19 czerwca z lotniska Clermont-Ferrand. 19 czerwca piloci odlecieli na myśliwcach do Rodez, a następnie do Montpellier i Perpignan, gdzie zdali samoloty Francuzom. Następnie, kolejno transportem drogowym i kolejowym, dotarli do Port-Vendres, jednakże z powodu niemożliwości ewakuacji stamtąd pojechali do innego atlantyckiego portu St. Jean de Luz, skąd 24 czerwca 1940 r. odpłynęli na "Arandora Star" do Anglii. 27 czerwca statek ten zawinął do Liverpoolu.

Po krótkim kursie wznawiającym pilotażu Łukaszewicz trafił do szkoły strzelców pokładowych 9 Air Gunnery School w Llandwrog w Walii, gdzie w ramach praktyki służył jako pilot holujący rękawy i latający na ćwiczenia w powietrzu z uczniami-strzelcami. Na przeszkolenie myśliwskie na angielskim sprzęcie czekał do lutego 1941 r., kiedy wysłany został do jednostki wyszkolenia bojowego 55 Operational Training Unit w Aston Down (przeniesionej krótko potem do Usworth) na kurs myśliwski. Po jego zakończeniu 26 marca 1941 r. otrzymał przydział do nowo sformowanego 317 Dywizjonu Myśliwskiego "Wileńskiego". W jednostce tej odniósł wszystkie swoje zwycięstwa powietrzne. Pierwsze zestrzelenie uzyskał 11 stycznia 1942 r. w czasie rutynowego patrolu nad konwojem morskim płynącym na wysokości Plymouth. Statki usiłował zaatakować pojedynczy Ju 88, który padł ofiarą ognia ze Spitfire'ów Łukaszewicz i por. Piotra Ozyry. 16 kwietnia 1942 r. prawdopodobnie zestrzelił Fw 190 podczas wymiatania nad Francją, w okolicach miejscowości Mardyck pod Dunkierką. 15 lipca 1942 r. brał udział w starcie alarmowym sześciu Spitfire'ów 317 dywizjonu. Polacy przechwycili Focke-Wulfy atakujące łodzie ratownicze na kanale La Manche i m.in. Łukaszewicz uszkodził jeden z niemieckich myśliwców. Nieco ponad miesiąc później, 19 sierpnia, wykonywał lot w ramach operacji "Jubilee" (osłona desantu pod Dieppe we Francji) i samodzielnie zestrzelił Fw 190.

11 lutego 1943 r. przeniesiony został do 315 Dywizjonu "Dęblińskiego" na stanowisko dowódcy eskadry "A" (jej poprzedni dowódca por. Franciszek Kornicki odszedł na dowódcę 308 dywizjonu). 4 kwietnia 1943 r. wystartował do swego 69 lotu bojowego - była to eskorta powracających znad Francji "Latających Fortec". W rejonie Rouen Focke-Wulfy usiłowały zaatakować bombowce. 315 dywizjon zainterweniował, jednakże w czasie wykonywania skrętu dwa Spitfire'y F.IX pilotowane przez Łukaszewicza - PK-F (EN124) - i por. Przemysława Panka - PK-J (EN185) - zderzyły się w powietrzu i runęły ku ziemi. Żaden z pilotów nie zdołał wyskoczyć ze spadochronem, obaj zginęli na miejscu we wrakach samolotów.

Porucznik (Flight Lieutenant) Stanisław Łukaszewicz pochowany został na Brytyjskim Cmentarzu Wojennym St. Sever w Rouen. W uznaniu zasług wojennych odznaczony został trzykrotnie Krzyżem Walecznych oraz Polowym Znakiem Pilota (nr 1014).

Data Samolot Jednostka Zniszczony
na pewno
Zniszczony
prawdo-
podobnie
Uszkodzony
11.01.1942 Spitfire VB, JH-X (P8564) 317 dywizjon 1/2 x Ju 88    
16.04.1942 Spitfire VB, JH-T (BL860) 317 dywizjon   Fw 190  
15.07.1942 Spitfire VB, JH-M (BL563) 317 dywizjon     Fw 190
19.08.1942 Spitfire VB, JH-A (AR424) 317 dywizjon Fw 190    
   
Razem
1 i 1/2
1
1

Wojciech Zmyślony

Źródła:
fotografia ze zbiorów państwa Neyderów
materiały otrzymane dzięki uprzejmości pana Wojtka Matusiaka
dokumenty z Instytutu Polskiego i Muzeum Sikorskiego w Londynie
Belcarz B., Polskie lotnictwo we Francji 1940, Stratus, Sandomierz 2002
Cumft O., Kujawa H. K., Księga lotników polskich 1939-1946, Wydawnictwo MON, Warszawa 1989
Cynk J. B., Polskie Siły Powietrzne w wojnie 1939-1943, AJ-Press, Gdańsk 2001
Czyż mogli dać więcej. Dzieje 13 promocji SPL w Dęblinie, Londyn 1989
Król W., Dębliniacy z kodem "PK", Wydawnictwo MON, Warszawa 1984
Kutzner J., Zwycięstwa pilotów myśliwskich, Adiutor, Warszawa 2007
Matusiak W., Gretzyngier R., Wiśniewski P., 315 Squadron, Mushroom Model Publications, 2004