Mieczysław Pawlikowski
Mieczysław Pawlikowski

Mieczysław Pawlikowski urodził się 9 stycznia 1920 r. w Żytomierzu (rodzice Józef oraz Florianna z domu Runowska). W 1922 r. Żytomierz włączony został do ZSRR, a rodzina Pawlikowskiego przeprowadziła się do Łucka. Mieczysław w 1938 r. ukończył gimnazjum i rozpoczął studia. Wcześniej, latem 1937 r., odbył kurs szybowcowy, uzyskując kategorie pilota "A" i "B". W czasie kampanii wrześniowej nie walczył. W listopadzie 1939 r. opuścił dom i wraz z dwójką przyjaciół i tornistrem na plecach przedostał się przez Słowację i Węgry do Francji. W bazie Lyon-Bron zgłosił się jako ochotnik do lotnictwa. Ponieważ występowały trudności w organizowaniu polskich jednostek lotniczych we Francji, zgłosił swą kandydaturę na wyjazd do Anglii. Wyjechał tam w marcu 1940 r. Początkowo został członkiem Lotniczej Czołówki Teatralnej, zorganizowanej przez por. obs. Leopolda Skwierczyńskiego. Przez paręnaście miesięcy jeździł po obozach polskich wojsk w Anglii i Szkocji (m.in. był w dywizjonach lotniczych, 1 Korpusie Polskim), grając m.in. Wacława w "Zemście" Fredry.

Po zakończeniu tournée Pawlikowski rozpoczął szkolenie teoretyczne w jednostce wyszkolenia personelu latającego Air Crew Training Centre w Hucknall (przebywał tam od 13 kwietnia do 2 czerwca 1942 r.). 3 czerwca 1942 r. przybył do jednostki zaawansowanego szkolenia obserwatorów 10 (Observers) Advanced Flying Unit w Dumfries na kurs dla bombardierów. Ukończył go 24 sierpnia tegoż roku, po czym skierowany został do Blackpool. 10 września 1942 r. trafił do jednostki wyszkolenia bojowego 18 Operational Training Unit w Bramcote, gdzie kompletowano załogi Wellingtonów. Załoga z którą latał (wówczas jako plutonowy) składała się z ppor. pil. Jana Krzehlika, ppor. naw. Kazimierza Zankowskiego, sierż. rtg. Romana Kozika oraz sierż. strz. Józefa Sawickiego (ochotnika ze Stanów Zjednoczonych). W dniach od 4 do 26 lutego 1943 r. Pawlikowski latał także z lotniska w Finningley.

27 lutego 1943 r. załoga ta została przydzielona do 300 Dywizjonu Bombowego "Ziemi Mazowieckiej". Pierwszy lot bojowy z załogą odbył nad dobrze strzeżone Essen - samolot został mocno postrzelany, lecz dociągnął do bazy. Potem załoga latała nad Francję i Niemcy - celami były m.in. Duisburg, port w St. Nazaire i Dortmund. Podczas tego ostatniego lotu strzelec załogi, Józef Sawicki zgłosił zestrzelenie wrogiego myśliwca, za co został odznaczony Krzyżem Walecznych. Na początku lata 1943 r. załogę przesunięto do 301 dywizjonu, a właściwie do utworzonej z załóg 301 dywizjonu polskiej eskadry "C" przy 138 Dywizjonie do Zadań Specjalnych RAF (138 Squadron). Załoga, z której do amerykańskiego lotnictwa USAAF odszedł sierż. Sawicki, a do której przybyło trzech nowych lotników (drugi pilot por. Jan Wróblewski, mechanik st. majst. Władysław Kieruczeńko oraz strzelec st. sierż. Wiktor Kosiński), przeszkoliła się na czterosilnikowym Halifaksie i rozpoczęła loty do okupowanych krajów: Francji, Belgii i Holandii, a nawet Danii i Norwegii. Po paru lotach załodze przypisano na stałe Halifaxa oznaczonego NF-J ("Janka"). Na tym samolocie Pawlikowski ze swą załogą wykonał na ogół bezproblemowo 24 loty, zrzucając do okupowanych krajów broń, lekarstwa i cichociemnych. Podczas 25 lotu, nocą z 16 na 17 sierpnia 1943 r. (zadaniem było zrzucenie pakunków dla podziemia w południowej Francji) Halifax został ostrzelany z okrętów wojennych. Jak się okazało, oberwały silniki i hydraulika. Nieświadomi tego lotnicy, podczas zrzutu pakunków otworzyli komorę bombową i wypuścili klapy, których potem nie dało się zamknąć. Samolot zaczął tracić prędkość i wysokość, toteż pilot zmuszony był lądować ze schowanym podwoziem w kompletnych ciemnościach, około 5 km od miejsca zrzutu (żaden z członków załogi nie odniósł obrażeń). Załoga zniszczyła przyrządy pokładowe, a następnie podpaliła samolot. Parę chwil potem zjawili się członkowie ruchu oporu, którzy zaprowadzili siedmiu lotników w bezpieczne miejsce. Załogę podzielono na trzy grupy - Pawlikowski wraz z nawigatorem ppor. Zankowskim ukryli się w zagrodzie pobliskiej wioski. Po dziesięciu dniach zorganizowano transport w stronę Pirenejów - początkowo Polacy szli pieszo, a następnie jechali ciężarówką, przewożącą... zaopatrzenie dla Wehrmachtu. Potem przez jakiś czas Pawlikowski z kolegami ukrywał się w dworku na prowincji, by wreszcie, na przełomie września i października wyruszyć pieszo przez Pireneje w stronę Hiszpanii. Po 13 dniach forsownej wędrówki przewodnik doprowadził Polaków do Andory, gdzie odpoczęli cztery dni, by potem przekroczyć granicę hiszpańską. W Hiszpanii załoga rozdzieliła się i każdy na własną rękę przedostawał się do konsulatu brytyjskiego w Barcelonie. Stamtąd, przez Madryt, przewieziono ich do Gibraltaru, skąd po ponad trzech miesiącach od lądowania we Francji - odlecieli Liberatorem do Anglii.

Pawlikowski nie brał już więcej w lotach bojowych (z adnotacją "czasowo niezdolny do służby w powietrzu i na ziemi" odesłano go do rezerwy w Blackpool). Do latania powrócił dopiero 2 lutego 1945 r. - skierowany został do jednostki wyszkolenia bojowego 10 Operational Training Unit w Abingdon na stanowisko instruktora dla bombardierów. Z dniem 1 maja 1945 r. na własną prośbę został zwolniony z Polskich Sił Powietrznych jako polski sierżant i brytyjski Warrant Officer. Za loty bojowe odznaczony był dwukrotnie Krzyżem Walecznych oraz Polowym Znakiem Bombardiera (nr 16).

Przez krótko pracował przy Rządzie Polskim w Londynie, a w sierpniu 1945 r. wrócił do Polski, gdzie niemal od razu znalazł pracę jako spiker w Polskim Radiu. W radiu prowadził też własne słuchowisko, a w latach 1958-1967 pracował w Redakcji Programów Rozrywkowych. W 1948 r. zdał aktorski egzamin eksternistyczny i rozpoczął pracę w warszawskich teatrach: Klasycznym, Powszechnym, Narodowym, Współczesnym, Nowym, Syrenie, Domu Wojska Polskiego oraz Ateneum. Jego najsłynniejsze role to Jakub w "Głupim Jakubie" T. Rittnera (1949), rola tytułowa w "Świętoszku" Moliera (1957), Mamajew w "Pamiętniku szubrawca" A. N. Ostrowskiego (1965), Stomil w "Tangu" Sławomira Mrożka oraz Falstaff w "Wesołych kumoszkach z Windsoru" W. Szekspira (1971). Dał się poznać również jako aktor filmowy - debiutował w 1950 r. w "Warszawskiej premierze". Największą sławę przyniosła mu rola Zagłoby w "Panu Wołodyjowskim" i "Przygodach Pana Michała". Niekiedy grał również w spektaklach Teatru Telewizji. W 1958 r. opublikował wspomnienia z wojny - "Siedmiu z Halifaxa J", a dwadzieścia lat później - tomik poezji "Dwie tęsknoty". Zmarł w Warszawie 23 grudnia 1978 r., w wieku 58 lat i pochowany został na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.



Wojciech Zmyślony

Źródła:
fotografia ze zbiorów pana Waleriana Sosińskiego
dokumenty z Instytutu Polskiego i Muzeum Sikorskiego w Londynie
Pawlikowski M., Siedmiu z Halifaxa "J", Wydawnictwo MON, Warszawa 1975