Stopnie wojskowe i numery ewidencyjne


Numery ewidencyjne były przydzielane każdemu żołnierzowi Polskich Sił Powietrznych. Były unikalne i służyły do jednoznacznej identyfikacji lotnika. Numer ten był jedyną, poza imieniem i nazwiskiem, informacją, jaką lotnik w niewoli mógł zdradzić podczas przesłuchania Niemcom:

1. Podoficerowie i podchorążowie mieli numery sześciocyfrowe z zakresów 780000-784999, 792001-795000, 703000-709307, 709600-709641, 709800-709999, 729000-729265, np:
  • chor. pil. Mieczysław Adamiecki - 780425,
  • sierż. pil. Jan Cholewa - 783090,
  • sierż. bomb. Mieczysław Pawlikowski - 781181.

2. Oficerowie mieli dwa typy numerów ewidencyjnych:
a) przybyli na przełomie lat 1939-1940 i włączani początkowo do RAF VR mieli numery pięciocyfrowe z zakresu 76600-76838, np.:
  • kpt. pil. Franciszek Jakusz-Gostomski - 76696,
  • por. pil. Franciszek Kozłowski - 76729,
  • kpt. pil. Jerzy Solak - 76766.
b) przybyli po upadku Francji (czerwiec-lipiec 1940 r., a także dalsze uzupełnienia personelu) mieli numery czterocyfrowe z zakresu P-0001-P-3047, np.:
  • mjr pil. Jerzy Iszkowski - P-0403,
  • ppłk pil. Tadeusz Rolski - P-0572,
  • kpt. pil. Ferdynand Stutzman - P-1369.

3. Po dokonanej w Anglii promocji oficerskiej numer był zmieniany (niezależnie od daty przybycia) na numer czterocyfrowy z zakresu P-0001-P-3047 (za wyjątkiem promocji pośmiertnych, gdy numeru nie zmieniano), np.:
  • kpt. pil. Stanisław Brzeski - 782107 / P-1902,
  • ppor. pil. Leon Kosmowski - 784767 / P-1907,
  • por. pil. Mieczysław Stachiewicz - 783608 / P-1625.

4. Niewielka część lotników miała numery nieodpowiadające żadnej z powyższych reguł nadawania, np:
  • mjr pil. Jerzy Jankiewicz - 83698,
  • kpt. Stanisław Kownacki - 60239,
  • kpt. pil. Michał Liniewski - 81616.

5. Niewielka część lotników nie miała numeru ewidencyjnego, gdyż zmarli lub zginęli przed nadaniem go, np:
  • sierż. pil. Tadeusz Andruszków,
  • sierż. pil. Michał Brzezowski,
  • mjr pil. Karol Eberhardt,
  • ppłk pil. Leopold Pamuła,
  • sierż. pil. Antoni Siudak,
  • sierż. pil. Stefan Wójtowicz.

Numery nie miały żadnego powiązania ze specjalnością (pilot/nawigator/strzelec etc.) lub stosunkiem do służby wojskowej (zawodowa/rezerwa).



Polskie stopnie i ich brytyjskie odpowiedniki (stopnie RAF):
Stopień polski Skrót Stopień RAF Skrót
marsz.marszałekMarshal of the RAFM/RAF
generał bronigen. broniAir Chief MarshalACM
generał dywizjigen. dyw.Air MarshalAM
generał brygadygen. bryg.Air Vice MarshalAVM
--Air CommodoreA/Cdre
pułkownikpłkGroup CaptainG/Cpt
podpułkownikppłkWing CommanderW/Cdr
majormjrSquadron LeaderS/Ldr
kapitankpt.Flight LieutenantF/Lt
porucznikpor.Flying OfficerF/O
podporucznikppor.Pilot OfficerP/O
chorążychor.Warrant OfficerW/O
starszy sierżantst. sierż.Flight SergeantF/Sgt
sierżantsierż.SergeantSgt
plutonowyplut.CorporalCpl
kapralkpr.Leading AircraftmanLAC
starszy szeregowiecst. szer.Aircraftman 1AC1
szeregowiecszer.Aircraftman 2AC2

Służący w Polskich Siłach Powietrznych żołnierze posiadali dwa stopnie: polski oraz brytyjski (stopień RAF). Ten dualizm na stałe wprowadził spore zamieszanie do - jak się może wydawać - prostej kwestii. W rzeczywistości wymaga wiele wysiłku, by dokładnie zrozumieć "o co w tym właściwie chodzi". Poniżej postaram się zwięźle i w miarę jasno przedstawić zagadnienie związane ze stopniami.

Po pierwsze wyjaśnić należy, dlaczego w ogóle Polacy posiadali dwa stopnie. Istnienie stopnia polskiego nie powinno dziwić, lotnictwo polskie w Anglii miało ostatecznie swoje polskie władze i pozostawienie tych stopni było niejako sprawą prestiżową. Inną sprawą jest, że zlikwidowanie polskich stopni wywołałoby z pewnością niezadowolenie, zwłaszcza wśród starszych oficerów z długim stażem w wojsku. Stopnie brytyjskie obowiązywały z innego względu - Polskie Siły Powietrzne były bardzo silnie związane z Royal Air Force pod wieloma względami, zatem zadecydowały tu względy praktyczne. Zaznaczyć trzeba, że stopień brytyjski był ważniejszy (np. na jego podstawie wypłacano żołd).

Funkcjonowały dwa typy stopni brytyjskich: stopień funkcyjny oraz stopień stały. Pierwszy związany był z pełnioną funkcją (np. dowódca eskadry, dywizjonu) i przyznawany był wyłącznie na okres pełnienia tych obowiązków. Stopień stały związany był natomiast wyłącznie z osobą lotnika. Jeżeli stopień funkcyjny był wyższy od stopnia stałego, wówczas przed stopniem funkcyjnym dodawano słowo "Acting" (zapis: np. A/S/Ldr). Nie było żadnej ścisłej zależności pomiędzy stopniem polskim a stopniem brytyjskim (polski porucznik mógł być brytyjskim Squadron Leaderem, czyli oficerem na poziomie polskiego majora).

Pierwszym stopniem oficerskim polskim był podporucznik, a brytyjskim - Pilot Officer. Stopień chorążego w Polskich Siłach Powietrznych (w przeciwieństwie do lotnictwa ludowego Wojska Polskiego, walczącego na froncie wschodnim) był stopniem podoficerskim.

Najniższym brytyjskim stopniem, jaki mógł nosić żołnierz personelu latającego, był Sergeant. Nie miało to żadnego wpływu na polski stopień lotnika - wielu polskich pilotów było zaledwie kapralami, a czasem nawet starszymi szeregowcami. Stopień Sgt nadawany był zazwyczaj - w wypadku pilotów - po ukończeniu szkoły typu SFTS (Service Flying Training School), natomiast w wypadku nawigatorów, radiotelegrafistów, bombardierów, strzelców itp. po zakończeniu szkoły dla lotników odpowiedniej specjalności.

W Royal Air Force w ogóle nie istniało pojęcie "podchorążego". Polscy podchorążowie do czasu promocji na brytyjski stopień P/O mieli prawa podoficerów, otrzymywali podoficerski żołd i nie nosili żadnych dodatkowych dystynkcji.

Brytyjskich nazw stopni (mimo nasuwających się skojarzeń) nie wolno w żadnym wypadku tłumaczyć dosłownie! Nazwy te nie mają żadnego związku ze stanowiskiem ani specjalnością danego lotnika. I tak przetłumaczenie "Flying Officera" np. na "latającego oficera" jest całkowicie bezsensowne, albowiem stopień F/O posiadać mógł np. oficer techniczny z personelu naziemnego. Analogicznie "Pilot Officer" (przekład np.: "oficer-pilot") mógł być nawigatorem. Często spotykanym błędem jest także tłumaczenie stopnia "Wing Commander" na "dowódca skrzydła". W/Cdr to nazwa stopnia, natomiast poprawna brytyjska nazwa dowódcy np. 133 Skrzydła Myśliwskiego to "Officer Commanding 133 Wing".



Wojciech Zmyślony

Źródła:
materiały otrzymane dzięki uprzejmości: pana Grzegorza Korcza, pana Wojtka Matusiaka
Cynk J. B., Polskie Siły Powietrzne w wojnie 1939-1943, AJ-Press, Gdańsk 2001
Rolski T. H., Uwaga, wszystkie samoloty!, Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1974